Het was een goed boekenjaar.

Van de 82 boeken die ik heb gelezen, waren er 13 die ik vijf sterren gaf in Goodreads, de app, waarin ik sinds het afgelopen jaar mijn leeservaringen bijhoud. Ruim 15 % dus. Van die 13 heb ik er weer 6 uitgekozen die ik echt op alle fronten goed vond en die zijn dan weer zo onvergelijkbaar dat die onderling niet te rangordenen zijn. Voor een overzicht van de gelezen boeken en de korte reviews die ik gaf, kun je kijken op Goodreads. Dus in willekeurige volgorde:

Nan Shepard De levende berg

Een boek uit 1946, met als onderwerp de Schotse Hooglanden. De schrijfster wil uitdrukkelijk niet de berg(en) overwinnen, door alle moeilijke beklimmingen te doen, maar de berg ervaren. Ze beschrijft hoe ze bergen heeft leren kennen, hoe het ruikt, wat e rleeft, hoe het er uit ziet: het water, de wolken, de nevel, het gesteente. De geluiden en, uiteindelijk het gevoel dat de liefhebber van bergen steeds weer overvalt: de juichsprong van de ziel. Fijnzinnig, toegewijd, onderzoekend, gedetailleerd. Het boek raakte me en maakte me jaloers vanwege de toewijding aan één onderwerp en de inspanning om dat dan ook helemaal te vatten.

Bianca Sistermans (tekst) en Hester van Hasselt (fotografie) Een mogelijk begin van veel

Heel anders en totaal onvergelijkbaar: interviews met dichters over het bijna niet te vatten creatieve proces. Waar ligt de oorsprong van een nieuw gedicht, hoe begint de dichter?  Met een beeld, een zin-en hoe brengt de dichter die kern, die kiem verder? Geen doorsnee bundel over de dichter en zijn favoriete pen, maar onderzoekend en erg inspirerend.

Koen Peeters De mensengenezer/ De minzamen

En alweer gebruik ik het woord onderzoekend. Misschien is dat de kern van mijn leesgenoegen van dit jaar.  Koen Peeters beschrijft respectvol en onderzoekend de merkwaardige verhouding die katholieke priesters in Congo hadden met de oorspronkelijke geloofsbeleving van de inheemse bevolking. Enerzijds riepen zij vanuit hun bekeringsdrang de mensen op om hun “afgodsbeelden
 te vernietigen, tegelijkertijd hadden ze soms ook zoveel ontzag voor de kracht van die beelden, dat ze de religieuze voorwerpen bewaarden en transporteerden naar Belgie, waar ze uiteindelijk een plek vonden in een museum. Het leven van de professor antropologie bij wie Peeters studeerde is de rode draad in De mensengenezer, terwijl de Congolese beelden vooral in De minzamen centraal staat.

De beschrijving van de genezing van een jongeman die lijdt aan psychische problemen, waarbij het hele dorp actief betrokken is in een ritueel dat een week duurt, maakte veel indruk. Het riep de vraag op wat voor alternatieve samenleving had kunnen blijven bestaan zonder westerse dominantie en kolonisatie. Wat is er verloren gegaan? Wat hadden we ervan kunnen leren?

Judith Koelemeijer Etty Hillesum

Etty Hillesum werd lang beschouwd als een “heilige” vanwege haar vergeestelijkte houding in de Tweede Wereldoorlog. Omdat ze ervoor koos om zich te verbinden met het lot van haar volk, het Joodse volk en niet te vluchten of onder te duiken, maar te steunen en te helpen waar ze kon. In dit boek wordt zij als een echt levend mens neergezet. Vrijgevochten, seksueel actief, intens. Maar ook als iemand die zich nooit helemaal laat zien. Met licht hysterische, dweperige trekjes. En toch ook weer als een mens die op zichzelf reflecteert en zich ten diepste verbindt met haar eigen innerlijke ontwikkeling. Ze wordt geplaatst in het landschap van haar tijd, waarin veel meer mensen op zoek waren naar manieren om om te gaan met de omstandigheden van de tijd. Het opkomend fascisme, het communisme. Zij nam deel aan zionistische en communistische jeugddebat- en studentenclubs, waar heftige discussies werde gevoerd, ook over de vraag: onderduiken of het verzet ingaan? Haar vrienden trachten haar over te halen om onder te duiken, ze deed kleine hand- en spandiensten voor het verzet. Maar ze koos voor haar innerlijke overtuiging: ze wilde compassie tonen, meeleven, verbinding zoeken, in plaats van nog meer haat toevoegen aan de wereld. Koelemejier heeft een prachtig portret geschreven van een intens begaafd mens.

Annie Ernaux De jaren

Een monumentaal boek waarin Ernaux beschrijft hoe de tijd als het ware door de mens heen gaat. Hoe de ontwikkelingen wereldwijd het decor vormen voor een individueel mensenleven, zodat tegelijkertijd de verbondenheid met anderen en het unieke van een leven wordt uitgelicht. Veranderingen in politiek en maatschappelijk opzicht, het publieke debat, de gewoontes van de tijd, nieuwe ideeën en concepten, ze raken aan elk individueel leven, maar in de grond van de zaak ook niet. Want het individuele leven gaat over jong zijn, opgroeien, liefde vinden, een gezin vormen, beroep uitoefenen. Dit boek is een memoir, maar zoals gezegd, één met twee hoofdpersonen: haar eigen leven en de voortschrijdende tijd in het algemeen. Al lezend, vul je voor jezelf ook de gebeurtenissen van jouw tijd in, en beleef je mee hoe je verbonden bent met de wereld zonder dat je je daar altijd heel bewust van bent.

Auke Hulst De Mitsukoshi Troostbaby

Van Auke Hulst las ik dit jaar twee boeken die elk mijn hoogste waardering kregen. Naast MIitsukoshi troostbaby was dat Zoeklicht op het gazon. Dat laatste boek gaat over één dag in het leven van Richard Nixon, de latere president van de VS. Het gaat om de dag dat hij de verkiezingen verliest van Kennedy. De taal is krachtig en onstuimig en zo wordt Nixon zelf ook neergezet. Als een gedreven, gefrustreerd mens. Een hartstochtelijk liberaal, die zich heeft op gewerkt uit een eenvoudig milieu en het nu moet opnemen tegen een telg van een machtig, invloedrijk geslacht, deel van de politieke elite.

De Mitsukoshi Troostbaby is complexer en veelomvattender. Het boek is mooi geschreven en kunstig geconstrueerd. Voor het eerst lees ik over de gevoelens van een man die het ouderschap is misgelopen, in dit geval omdat de vrouw met wie hij een onstabiele relatie heeft, het kind niet wil voldragen. In allerlei vormen probeert hij aan dit verdriet te ontkomen. In één laag van het verhaal heeft hij een robotkind besteld, waardoor hij alsnog kan vaderen. Maar deze dochter, de troostbaby, kan nooit opgroeien, en gaat zelf beseffen dat er iets niet gewoon is aan haar. In een andere laag van het verhaal gaat de hoofdpersoon terug in de tijd en probeert de gebeurtenissen een andere loop te geven. Het lukt allemaal niet. Er zijn altijd weer nieuwe complicaties, nieuwe moeilijkheden. Het is zo herkenbaar, de behoefte om te ontsnappen aan verdriet, aan de pijn om gemiste kansen. Maar uiteindelijk is dit wat leven is.

Tenslotte wil ik nog een eervolle vermelding geven aan Georges Simenon

Ik kende hem vooral van zijn Maigrets, maar wist niet dat hij ook talloze serieuze romans heeft geschreven. Daar heb ik dit jaar mee kennisgemaakt. Het zijn vaak relatief simpele verhalen, met een beperkte hoeveelheid personages in een beperkte setting. De beschrijvingen van landschap en weersgesteldheid, van vaste gewoonten, geven een sterke bedding voor kleine levens waarin een onverwachtse gebeurtenis kan leiden tot een (gewelddadige) uitbarsting van gevoelens. Ik las er acht. Erg van genoten!