Onlangs zag ik de documentaire Blijven ademen, over een jonge man en zijn herstel na een IC opname. Hij was me meteen sympathiek, met zijn glanzend zwarte haar en sprekende bruine ogen. Na een ernstige hersenvliesontsteking was hij in coma gebracht. In die periode had hij heldere, indringende beelden gezien. En nu hij fysiek weer was hersteld zocht hij de verbinding terug. Met zichzelf, de mensen om zich heen en het gewone leven.De documentaire kwam voor mij op een goed moment, het was precies twee jaar geleden dat ik zelf in coma was gebracht.

in deze tijd ben ik ook bezig met het verlies van mijn partner en ik lees Dag na dag, een getijdenboek van de liefde, van Helga Schubert. Zij is schrijfster en psychotherapeut. In dit boek schrijft ze over het leven met haar fysiek afhankelijke, dementerende man. Zij is in de tachtig, hij dertien jaar ouder. Het is een taak die ze zichzelf geeft, liefdewerk. Het is zwaar en bijna onmogelijk, om nog iets van een eigen leven te hebben. En toch gaat ze elke morgen aan haar tafel zitten, laptop aan, en schrijft ze. Ook al waren de nachten gebroken door zijn onrustige slaap en gevaarlijke klauterpartijen om uit bed te komen. Ze haalt een jonge biologe aan die haar ooit vertelde over de inheemse bewoners van Australië: bij hen horen de oudste en de jongste mensen bij elkaar, want de jongsten komen net uit de Heilige Zone en de oudsten zijn ernaar op weg.

Mooi idee, de Heilige Zone, je begrijpt direct wat er bedoeld wordt. En iedereen die wel eens aanwezig was bij een sterven of een geboorte, heeft ontzag kunnen ervaren, een verbinding kunnen voelen met iets universeels, dat heel goed de Heilige Zone zou kunnen heten.
Het zijn levensmomenten waar omheen liefde zich concentreert,

De man uit de documentaire had intense dromen gehad tijdens de coma. Die beelden van licht, van bomen, van aarde, beleefde hij opnieuw tijdens therapiesessies en ze werden poëtisch verbeeld.
ik heb maar een paar beelden uit de comateuze periode. Onder andere de indruk dat ik half op schoot lag bij een vrouw. Zij boog zich over me heen, hield me vast. Associaties met rode aarde, een kruidige geur, felgekleurde stoffen, en daarbij een plotseling diep besef: mensen willen helpen. Misschien zijn de jongeman en ik in de Heilige Zone geweest, misschien deden we daar indrukken op uit een oeroud collectief menselijk bewustzijn.

Helga Schubert noteert dat het idee van zo’n gebied de laatste fase van het menselijk leven waardigheid geeft. Ook in een periode van fysiek en mentaal aftakelen zou zich iets schuil kunnen houden dat wij niet zien. Iets dat we niet kunnen afmeten aan ons gewone dagelijkse zijn. In ieder geval zet het aan, om begin en einde van het leven als heilige momenten te zien en om de tijd daartussen het leven te koesteren.