Winnen of verliezen
Hoe leren we te verliezen, in plaats van te winnen?
Die vraag stelt Martin Shaw in een interview met Frank Mulder, in De Groene van 10 september. Shaw is een Ierse verhalenverteller en mytholoog. Frank Mulder introduceert hem zo: “ik zou zeggen dat hij uit mythen, verhalen, sagen en legenden vooral een taal haalt die niet spreekt over zelfverbetering, succes en controle, maar over verlies, transformatie en onderdeel zijn van iets groters”.
In deze tijd, het is nu drie jaar geleden dat ik ernstig ziek werd en er een moeilijke periode in mijn leven begon, slaat zo’n verhaal direct bij me aan. Want ik realiseer me dat ik bezig ben zoveel mogelijk mijn oude leven te willen herwinnen en dat ik moeite moet doen om stil te staan bij wat er nú bij me past. Mag ik veranderd zijn? Kan ik mijn verlies nemen? En wat is dan mijn verlies?
Het voelt soms alsof er drie jaar is weggeknipt uit mijn leven. En ook al houd ik mezelf voor dat ziekte en verlies erbij hoort, dat dat ook leven is, neem ik daarmee éçht mijn verlies? Hoort het bij mij, zoals het is gegaan? Of is het een akelig intermezzo? Het voelt toch alsof je náást het leven staat, als je ziek bent, of rouwt.
Ik moet denken aan begrippen uit de mindfulness meditatie: de doe-modus en de zijnsmodus. In de geleide meditaties van bijvoorbeeld Edel Maex of Joke Hellemans begint het vaak met die worden: we stappen van de doe-modus in de zijnsmodus. Van doen naar zijn. In de doe-modus stel je doelen, streef je, kunnen dingen lukken of mislukken, gaan zoals je wilt of tegenvallen. In de zijnsmodus sta je stil bij wat er is. Je tast af wat er gebeurt in je geest, in je lichaam, wat je waarneemt met je zintuigen. Je komt in een ruimte waar geen streven is, waar je alleen maar bent. De tijd valt weg, want je stapt uit de kloktijd in de innerlijke tijd, zoals Joke Hermsen het heeft verwoord.
Ik heb het gevoel dat daar een sleutel ligt als het gaat over verlies aanvaarden, want in de zijnsmodus ís er geen verlies. Er is alleen het heden, zoals het nu is. In de doe-modus wil ik terug naar hoe ik was en wat ik deed voordat ik ziek was, en vergelijk ik me met anderen van mijn leeftijd. In de doe-modus gaat het over wilskracht en doorzetten. Tijdens mijn revalidatieperiode werd me regelmatig voorgehouden dat ontspanning ook deel is van het revalideren. Niets doen. Ervaren hoe het met me is. Dan voelde ik vaak pas hoe ik mijn best deed en hoe moe en gespannen ik daarvan was.
Voor nu zoek ik naar de balans tussen doen en zijn. Ik wil mijn handelen niet teveel door lijstjes en moetens laten bepalen, maar meer van binnenuit. En verder weet ik gewoon nog niet hoe mijn “verlies en winstrekening” zal uitvallen, hoe ik veranderd ben. Misschien zit ik daar nog middenin, in de transformatie waar Shaw het over heeft. Ik weet alleen dat dit is, wat er nu is, dit proces van stappen zetten in mijn “nieuwe“ leven en de reflectie op wat was en is.
